Next to monitoring an ever increasing number of open access journals, and the replacement of certain print subscriptions with online-only editions, the library acquired a few new behavior and public health related online titles and additional electronic archives for some of its core journals, such as Acta Tropica, American Journal of Tropical Medicine & Hygiene (all the way back to 1921), Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine & Hygiene and Trends in Parasitology.

Worthwhile electronic book packages focusing on our patrons’ major interests remain hard to find, so only a handful of individual e-books were acquired. The publication of printed books, however, kept thriving and 30 additional meters of shelf space were installed to more adequately display them in the main reading room. Also ITGPress published 3 new books during the year 2008.

TropMed Central Antwerp, the open access repository of ITM’s scientific publications from 2000 onwards, was launched in early spring and by the end of this year it had reached a substantial volume of over 2200 bibliographic descriptions, over 25% of which also featuring digital full-text in PDF format. Increasing this ratio with author pre- and post-prints, and integrating our repository with international harvesters such as OAIster and Driver will become the major challenges for 2009.

After the departure of Sarah Buys-Devillé at the end of last year, Els Mannaerts, a romanic philology graduate with formal library training, joined us in January to reinforce the library’s highly appreciated document delivery (DocDel) services. Next to the training sessions for our students, a lot of time and energy was invested in the upgrade of the Organization of Health Care Organization in Developing Countries bibliography and a new 5-years cumulative edition of the bibliographic report of ITM’s scientific publications.

Apart from the reorganisation of the historical archival collections, which were consulted several times by researchers examining medicine in Belgium’s colonial era, the image archives also received further attention. An inquiry, sent to every unit in the Institute, will result in a series of appraisal lists that will guide every department and support service to a more efficient document management strategy.

The collaborative VOWB (Flemish council of scientific libraries) project for future perpetual accessibility of at least one physical copy of each biomedical journal collection presently available in Flemish university and research libraries made good progress. One of this year’s workgroup meetings was hosted by ITM.

Photograph

The library staff outdoors on a sunny Belgian weekend. Left to right: Dirk Schoonbaert, Veerle Demedts, Kris Didden, Noor Goemaere and Els Mannaerts.

Publications

1. Demedts V. Organization of health care in developing countries; selected publications (2000-2008). Antwerpen: Institute of Tropical Medicine, The Library, 2008: 208 pp.
2. Schoonbaert D & Demedts V. Analysis of the leprosy literature indexed in Medline (1950-2007). Leprosy Rev 2008; 79: 387-400.

Dirk Schoonbaert

During 2007 the library’s focus remained virtually unchanged: organizing easy access to adequate printed and digital content, complemented by speedy electronic document delivery and other end-user services. Some of the traditional print collections were definitively replaced by ‘online only’ access. On the other hand we joined a collaborative project for future perpetual accessibility of at least one physical copy of each scientific journal collection presently available in Flemish university and research libraries. A lot of time and effort was invested in the preparation of an open access repository of ITM’s scientific publications, to be launched publicly in the spring of 2008. Also the organization of ITM’s historical archives received a lot of attention and the library staff contributed to the archiving of various image collections. In November Sarah Buys-Devillé, our colleague for 8 years, left ITM, looking for new adventures.

Bibliometrics 2006 & 2007

ITM website

Dirk Schoonbaert

While the main aspirations of the library basically remain the same (e.g. collection development, document delivery, and user education - increasingly with a digital focus), during 2006 several practical action points received special attention. A lot of time and energy was invested in digitizing part of the collections and linking the resultant PDFs with the bibliographic databases. Next to thousands of recent tropical medicine related journal articles, all dissertations of the ITM master courses and 35 years of the Annales de la Société Belge de Médecine Tropicale (1960-1995) are by now available online.

The printed book collection grew by 595 new titles: 369 purchased and 226 obtained for free - 135 of these from the private collection of the late Honorary Director Prof. Dr. P. G. Janssens, graciously donated by his family. The total number of registered books now stands at 19,926. Book catalog records are now also being supplemented with electronic contents pages and cover pictures. In the course of 2006 the library's bibliographic databases were consulted 19,407 times in 6,219 separate sessions, which is roughly on the same level as last year.

The decline in document requests from other Belgian libraries in recent years was countered by a 15% increase during 2006. Of the 1,426 incoming requests, we supplied 97% in electronic format (as opposed to 79% in 2005). On the other hand, the external document requests launched by the library decreased a little. Of the 1,489 externally requested articles, 99% were received in electronic format (PDF) and forwarded as such to our internal customers - including our overseas partners. Again, about 2.5% of our external requests could not be fulfilled by any provider. The three library photocopiers together produced some 225,000 copies, which is slightly more than last year. Apparently the free fall of printed paper output has come to a halt.

After the exceptional 600% increase in 2005, this year the DocDel programme for electronic document delivery to overseas DGDC Framework partners processed 994 requests, a 23% decrease. During summer we were joined by Mrs. Luong Thi Phuong Mai, librarian of the National Institute of Malariology Parasitology and Entomology (NIMPE) of Hanoi, Vietnam. For two months she was trained in library management and information retrieval techniques. Mrs. Birgit Reynders of the Antwerp library school was a trainee for 6 weeks, part of which time she contributed substantially to the digitization projects. Again the Telemedicine Week, as an extension of the SCART course, included a DocDel training session.

The move of a.o. the Public Health Department to the new Rochus campus proved a good occasion to start building a central ITM archive that also encompasses the scientific documents of the departments. Since the autumn of 2006, Kris Didden is taking care of the practical organization of this first case study and producing a strategic policy and further development of the ITM archives.

As usual, the librarians made a bibliometric analysis of the published ITM scientific output of the previous year. The excellent results of 2004 have not been repeated, yet the 2005 values were clearly above the pre-2004 levels. Once more a large part of journal impact factor (JIF) based values were derived from letters and editorials. For 58% of all ITM publications the first author position was taken by ITM staff. Only a few items were published in the newer online only journals.

The 2003 bibliometric study by the Centre for Science and Technology Studies (CWTS) of the Leiden University was upgraded to include the period 1991-2005. During these 15 years, ITM staff published 1,700 articles that are included in the Thomson ISI Web of Knowledge databases. By the end of 2006 these had received 22,462 citations. For the 10- and 5-year periods 1996-2005 and 2001-2005 the respective numbers are 1,267 A / 11,103 C and 657 A / 3,018 C. Evidently, the number of citations of the longer periods are substantially higher, as these publications have had much more time to gather citations. Actually the number of articles produced and citations received within the 3 consecutive 5-year periods consistently increase. But clearly the HIV research of the early 1990's has a large share in ITM's publications impact. In the most recent years output, and to a lesser extent impact, are on the rise again - yet evidently individual differences do exist.

During 2006 the ITM website was consulted 619,079 times, which compared to 2005, is again a remarkable increase of over 50%. This time October and November were the top months, with over 70,000 visitors during our major centennial festivities month. Apart from the homepage (367,975 hits) the travel health pages (with over 280,000 hits, general and country specific pages counted together) were once again the most popular pages, followed by the job vacancies (37,495 hits). 55% of the pages consulted were in English, 24.7% in Dutch, 13.5% in French and 6.7% in Spanish. This last number is remarkable, as this indicates that Spanish, and to a lesser extent French, are gaining on English, which still had 66% in 2005. In as far as could be registered, the large majority of visitors came from Belgium, followed by a number of European countries (e.g. 19,898 hits from The Netherlands, 5,254 from France)). From the other continents, USA, India, Peru, Canada, Niger, Colombia, Argentina, Mexico, Australia , Morocco and Brazil belong to the top 20 of international visitors, with over 500 sessions each.

Dirk Schoonbaert

In 2005 consolideerde de bibliotheek verder de online beschikbaarheid van het merendeel van haar tijdschriftabonnementen en bleef zij de steeds groter wordende groep biomedische open access tijdschriften opvolgen. We besteedden bijzondere aandacht aan de doorlinking vanuit onze eigen Electronic Reference Library (ERL) databases naar de digitale full-text edities (meestal in PDF formaat) en startten met het digitalizeren van de master thesissen en het doorlinken vanuit de ITG Student Dissertations database.

De boekencollectie groeide aan met 429 nieuwe titels, waarvan 321 via aankoop en 108 via schenking. De teller van de geregistreerde boeken staat inmiddels op 19.300.

Gezien de ruime beschikbaarheid van digitale tijdschriften in de universiteiten en onderzoeksinstellingen, bleef het aantal documentaanvragen vanwege andere Belgische bibliotheken dalen. Van de 1.240 ontvangen vragen leverden we 79% in elektronisch formaat. Onze eigen documentaanvragen aan andere bibliotheken daarentegen, namen toe met meer dan 50%, hoofdzakelijk in de vorm van aanvragen vanwege onze overzeese partners in het kader van het Document Delivery (DocDel) project (zie verder). Van de 1.539 gelukte externe aanvragen ontvingen 99% in elektronisch formaat (PDF). Van de in totaal 1.580 externe aanvragen kon 2,6% niet gehonoreerd worden.

De drie fotokopieerapparaten werden vervangen door gesofisticeerde toestellen met print- en scanfuncties en produceerden zo'n 120.000 kopies, een verdere afname als gevolg van de digitale evolutie.

De ERL bibliografische databases werden 19.932 maal geconsulteerd in 6.715 afzonderlijke sessies, een lichte vooruitgang vergeleken met vorig jaar. Eigen themadatabases blijven dus nuttig, ook in tijden van gratis beschikbare algemene webinventarissen als PubMed en Google Scholar. De interesse voor video's en interactieve multimedia programma’s bereikte echter een dieptepunt. In samenwerking met de Grafische Dienst startten we met de conversie van de video collectie naar digitaal DVD formaat.

Qua personeel waren er in 2005 enkele wijzigingen: Sarah Buys begon aan een jaar tijdskrediet en Veerle Demedts schakelde over naar een part-time regime. We verwelkomden Kris Didden en Tijl Vandersteene als nieuwe collega's.

De trainingssessies voor efficiënte bibliotheek-, database- en internetopzoeking werden verder uitgebreid.

Het DocDel programma voor elektronische documentlevering aan partners in ontwikkelingslanden bleek een groot succes, met 1.292 aanvragen - een toename met 600%. Deze dienstverlening werd vooral gesmaakt door onze partners in Latijns Amerika (bijna 90% van de aanvragen) en Cambodia. We ontvingen stagiaires uit Peru en Ecuador voor een praktische training inzake elektronische documentlevering.

De bibliotheekstaf verzorgde de jaarlijkse bibliometrische analyse van de ITG wetenschappelijke output: in 2004 publiceerden de ITG onderzoekers 20% meer papers dan in vorige jaren en de gemiddelde journal impact factor waarden stegen met zo'n 40%.

De bibliothecaris werkte samen met het International Network for the Availability of Scientific Publications (INASP) voor het selecteren van relevante websites inzake tropische geneeskunde.

De bibliotheekstaf verzorgde verder de coördinatie van ITG website en intranet. Innovaties in 2005 omvatten o.a. de overgang naar een resolutie-onafhankelijk full-screen formaat, automatische generatie van printervriendelijke pagina's, een sterk verbeterde zoekfunctie en een module voor optionele persoonlijke pagina’s voor ITGers.

De ITG website werd 402.376 maal bezocht, een toename met 60% vergeleken met 2004. De reisgeneeskunde pagina’s (> 250.000 hits) bleven de meest populaire. 66% van de bezochte pagina’s waren in het Engels, 24,3% in het Nederlands, 8,9% in het Frans en 0.8% in het Spaans. In zoverre dit kon worden nagegaan, kwam de grote meerderheid van de websitebezoekers uit België, gevolgd door een aantal Europese landen (bv. 12.234 hits uit Nederland). Uit de andere continenten vervolledigen de VSA, São Tomé, de Filippijnen, India, Canada, Peru, Colombia en Mexico de top 15 van internationale bezoekers.

Dirk Schoonbaert

De bibliotheek- en informatiewereld werden in 2004 gedomineerd door de discussie over ‘open access’ tijdschriften. Dienen alle onderzoeksresultaten voortaan gepubliceerd te worden in tijdschriften die vrij toegankelijk zijn voor alle lezers, en gefinancierd worden door de auteurs of hun instituten? Moeten wetenschappelijke instellingen, vrijwillig of verplicht, de verantwoordelijkheid op- nemen voor gratis toegankelijke elektronische gegevensbanken van al hun gepubliceerde onderzoeksresultaten? Is het vrij aanbieden van artikels voldoende als formeel criterium voor open access of is ook het volledig verzaken aan copyright? Zullen bibliotheken en commerciële uitgevers nog wel een plaats hebben in een dergelijk informatielandschap? Wie zal dan borg staan voor de archivering van de elektronische literatuur? Zal dit nieuwe (nu nog zwaar gesponsorde) paradigma op langere termijn wel leefbaar blijven?

De ITG bibliotheek bleef in 2004 geabonneerd op ongeveer dezelfde tijdschriftencollectie als de voorgaande jaren. Met een basispakket van een 450-tal gedrukte tijdschriften, de elektronische uitgaven van de American Society for Microbiology, de Blackwell Science Collection, en de EbscoHost Biomedical Reference Collection, met daarbovenop de vele nieuwe open access titels, bieden we onze gebruikers meer dan 2.000 biomedische elektronische tijdschriften aan (Fig. 1). Het optimaliseren van de toegang tot de elektronische versies van de tijdschriften blijft één van onze belangrijkste doelstellingen. Dit wordt in de praktijk hoofdzakelijk gerealiseerd via een up-to-date doorklikbaar overzicht van de beschikbare elektronische tijdschriften http://lib.itg.be/journals.htm, aangevuld met http://atoz.ebsco.com. Ovid's SilverLinker technologie laat ons toe om vanuit een aantal internationale bibliografische databases rechtstreekse links te leggen naar de full-text inhoud op artikelniveau. We hopen dit weldra te kunnen uitbreiden naar al onze ERL (Electronic Reference Library) databases. De traditionele boekencollectie groeide aan met 526 nieuwe titels, waarvan 379 via aankoop en 147 giften. Het totale aantal geregistreerde boeken overtreft nu 18.900.

Door de brede beschikbaarheid van elektronische collecties in de universiteiten en onderzoeksinstituten bleef het aantal documentaanvragen vanwege andere Belgische bibliotheken dalen. Van de 2.191 ontvangen aanvragen leverden we 74% aan in digitaal formaat, via het VirLib circuit met Ariel of via rechtstreekse e-mail. Van de 962 artikels die we zelf extern bestelden, ontvingen we 94% in digitale vorm (PDF), die we ook in dit formaat naar de eindgebruikers doorstuurden. Ongeveer 1% van onze externe aanvragen werd niet gehonoreerd. Als gevolg van een prijsstijging bij onze grootste buitenlandse leverancier nam de gemiddelde kostprijs voor het aanleveren van documenten gevoelig toe.

De drie fotokopieertoestellen van de bibliotheek maakten samen zo’n 140.000 kopies of computer printouts – opnieuw minder dan in voorgaande jaren, als gevolg van de toenemende digitalisering.

In de loop van 2004 werden de ERL bibliografische databases 18.687 maal geconsulteerd in 6.111 afzonderlijke sessies. Ook dit betekent een daling van ca. 25%, mogelijk als gevolg van de beschikbaarheid van populaire alternatieven (bv. PubMed) of het toenemende gebruik van algemene web zoekmachines. De interesse voor de videoprogramma’ s bleef weer beperkt.

Zoals voorheen organiseerde de bibliotheekstaf inleidende lessen over database- en internetgebruik voor de Masters en andere ITG-cursussen. PowerPoint presentaties en ‘real time’ demonstraties werden nu aangevuld met hands-on training sessies in de computerzaal. De bibliotheek ontving ook een nationale en een internationale stagiaire.

Het in 2003 gestart programma voor elektronische documentlevering (DocDel) aan overzeese DGOS Raamakkoord partners was dit jaar vooral actief voor Sihanouk Hospital Centre for HOPE (Cambodja), het Instituto Nacional de Higiene, Epidemiología y Microbiología (INHEM) en het Instituto de Medicina Tropical Pedro Kouri (IPK), beide in La Habana (Cuba), en de Universidad Peruana Cayetano Heredia (Peru). Aansluitend op de SCART cursus namen vertegenwoordigers van deze partnerinstituten deel aan een praktische workshop over elektronische documentlevering.

In september bezocht de bibliothecaris INHEM en IPK om de DocDel service te optimaliseren en verdere samenwerking te bespreken. In Havana bezocht hij ook de Bibliotéca Nacional de Medicina en de ‘INFOMED’ webportaalsite, die een uitgebreid netwerk van Cubaanse virtuele gezondheidsbibliotheken aanbiedt; deze bevat een brede waaier van eigen en internationale databases en full-text publicaties. Het is duidelijk dat Cuba op dit vlak de Internet informatierevolutie niet gemist heeft. De institutionele samenwerking kan ook op dit domein wederzijdse voordelen opleveren.

Zoals ieder jaar maakten de bibliothecarissen een bibliometrische analyse van de gepubliceerde wetenschappelijke output van de ITG staf (jaar 2003). Over het algemeen publiceerden de ITG onderzoekers ongeveer hetzelfde aantal papers als in voorgaande jaren. De gemiddelde impact factor waarden stegen licht, maar bijna 40% daarvan werd behaald via brieven en editorialen. Anderzijds houden deze statistieken een onderwaardering van het publicatiepotentieel in, gezien nieuwe kwaliteitstijdschriften zoals The Lancet Infectious Diseases waarin recent meerdere ITG bijdragen verschenen, momenteel nog geen impact factor hebben, maar binnenkort zwaar zullen doorwegen. Ook publicaties in de nieuwe ‘electronic-only’ tijdschriften hadden af te rekenen met deze “impact” handicap.

De bibliothecaris bleef ook in 2004 actief als coördinator van de ITG website. Tot de voornaamste vernieuwingen tijdens 2004 behoren een nieuwe lay-out voor de reisgeneeskundemodule, het herstructureren van de onderwijspagina’s, een hernieuwde module voor de departementele wetenschappelijke projecten en aparte pagina’s voor de drie alumni groepen. De webtools werden herzien en 15 website departementele webeditors kregen een basisopleiding. In juni nam de bibliothecaris ook de algemene coördinatie van het ITG intranet op zich. Naast een aantal structurele aanpassingen bestonden de voornaamste Intranet ontwikkelingen uit het herzien van de webtools en de opleiding van een 30-tal intranet editors, die nu zelf de pagina’s van hun dienst of departement beheren.

De logmodule gaf aan dat de ITG website dit jaar 252.480 maal bezocht werd, een lichte achteruitgang van 6% tegenover 2003. Naast de functionele pagina’s zoals de home page, de zoekpagina, de sitemap en de contactinformatie, was de reisgeneeskunde module (met meer dan 120.000 hits) weer met voorsprong het populairst. Ook de vacatures (18.081 hits) werden veel bezocht, net als de onderwijspagina’s (algemeen: 9.195 hits; Master cursussen: 6.983 hits; korte cursussen: 8.857 hits). 70,2% van de hits was op de Engelstalige pagina's (default), 22,4% op de Nederlandstalige, 7,2% op de Franstalige en 0.3% op de Spaanstalige. Voor zover registreerbaar kwam de meerderheid van onze webbezoekers uit België, gevolgd door een aantal Europese landen (bv. 6.285 hits uit Nederland). Vanuit andere continenten behoorden de VSA, India, Canada, Cambodja, Peru en Japan tot de belangrijkste internationale bezoekers.

Dirk Schoonbaert

De elektronische tijdschriften vormen een rijk, divers, maar bovenal complex ecosysteem. Sommige van de meest succesvolle species zijn nog steeds vrij toegankelijk voor iedereen. Andere bieden de online editie aan als deel van het basisabonnement, maar zijn dan pas echt toegankelijk na expliciete registratie (hetzij via automatische IP-computeradres herkenning, hetzij door opgave van expliciete gebruikersnaam en/of paswoord). Weer andere vereisen een substantiële meerkost die tot een meervoud van de basisprijs kan oplopen. De belangrijkste uitgevers en tijdschriftenagenten bieden uitgebreide pakketten voor een vaste 'huurprijs' aan - vaak in een ruimere context van bibliotheekconsortia. Online toegang tot één specifiek tijdschrift kan dus paradoxaal genoeg duurder zijn dan toegang tot honderden andere tijdschriften samen. Aangezien de inhoudelijke waarde van een biomedisch tijdschrift voor een specifiek publiek niet zomaar met die van gelijk welk ander tijdschrift kan vergeleken worden, valt niet simpelweg te bepalen wat binnen de context een aanvaardbare prijs is. Zijn nieuwe initiatieven zoals de open access beweging - inclusief de Biomed Central en Public Library of Science tijdschriften overigens een zegen voor iedereen, wanneer auteurs - en hun instellingen - een substantiële publicatiekostprijs moeten betalen, en daarbovenop mogelijk aan waardevolle impact factor punten verzaken terwijl anderen volop gaan voor bibliometrische roem (en de daarmee vaak samenhangende beloning)?

We trachten de bibliotheekgebruikers toegang te geven tot een brede waaier aan elektronische tijdschriften. Bijgevolg was de aanschaf van de EbscoHost Biomedical Reference Collection, met daarin de full-text inhoud van meerdere jaargangen van een 700-tal biomedische tijdschriften, een belangrijke verbetering van ons elektronisch informatie-potentieel. Een ander nieuw initiatief was de vervanging van onze resterende American Society for Microbiology gedrukte abonnementen door het volledige ASM tijdschriftenpakket in elektronisch formaat. Naast optimalisering van de toegankelijkheid binnen ITG, helpt dit experiment alvast ook de bindkosten binnen de perken te houden en vermindert het de steeds toenemende druk op de beperkte fysieke stockageruimte. Momenteel lijkt het ons echter nog niet opportuun om deze oplossing reeds voor de hele collectie door te voeren en alle papieren abonnementen op te zeggen. De ITG bibliotheek biedt nu online toegang tot 130 van haar individuele tijdschriftenabonnementen. Indien echter met de eerder vermelde totaalpakketten - zoals de Blackwell Science collectie met meer dan 400 titels - rekening wordt gehouden, beschikken onze lezers nu over de elektronische full-text inhoud van meer dan 1.500 biomedische tijdschriften.

Ook in 2002 bleek de steeds groter wordende impact van digitale informatie een belangrijk thema. Uiteraard gold dit in de eerste plaats voor de internationale toptijdschriften, die inmiddels zowat allemaal de stap naar het Internet gezet hebben. Het aanbieden van institutionele toegang tot een breed palet van elektronische tijdschriften was dus voor de ITG bibliotheek een belangrijke prioriteit. De aanschaf van de volledige Blackwell Science collectie met ca. 400 biomedische tijdschriften was op dit an ook een echte aanwinst. Andere eveneens essentiële opdrachten waren het zo elegant mogelijk doorlinken naar full-text tijdschriftartikels vanuit bibliografische databases en het op de voet volgen van interessante evoluties zoals de na verloop van enkele maanden vrij voor iedereen toegankelijke PubMed Central tijdschriften en de uitgebreide groep geheel nieuwe gratis BioMed Central tijdschriften (zie bv. 'http://lib.itg.be/journals.htm'). De ITG colectie van 'traditionele' gedrukte tijdschriften bleef met 459 lopende titels op hetzelfde niveau als de afgelopen jaren.

Ook boeken werden steeds meer - al dan niet tegen betaling - op het World Wide Web aangeboden (zie bv. 'http://lib.itg.be/ebooks.htm'). Toch bleven er ook in 2002 nog massa's zowel kostbare als kostelijke wetenschappelijke boeken verschijnen. Onze 'fysieke' boekencollectie groeide dit jaar met 504 nieuwe titels, waarvan 367 via aankoop en 137 via schenking of afdrukken van vrij op Internet beschikbare elektronische versies. Het totaal aantal ingeschreven boeken bedraagt nu ruim 17.900. Aangevuld met een aantal themanummers uit de tijdschriftencollectie en (niet gedrukte) elektronische documenten bevat de ITG Library Books and Documents catalogus inmiddels meer dan 20.800 titels.

De totale uitgaven van de bibliotheek (met uitzondering van de personeelskosten) voor het jaar 2002 bedroegen 191.350 Euro, met als belangrijkste posten: tijdschriften en elektronische databases: 146.234 Euro; boeken: 19.129 Euro; fotokopieën: 8.306 Euro; diverse werkingskosten: 9.906 Euro; boekbinden: 3.507 Euro; computermateriaal: 2.979 Euro.

De bibliotheek ontving dit jaar 35.314 Euro aan inkomsten, waarvan 7.534 Euro via interne verrekening (o.a. doorverrekening van fotokopieën gemaakt door of voor de ITG diensten en 832 uitgaande documentaanvragen) en 27.780 Euro reële inkomsten. Deze laatste bevatten zowel contante betalingen (6.172 Euro) als aan andere bibliotheken geleverde fotokopieën van 3.227 tijdschriftartikelen (21.608 Euro). Van deze netto opbrengst zijn wel reeds de kosten van onze aanvragen aan andere bibliotheken uit het nationale Impala circuit afgetrokken. De neerwaartse tendens in deze sector heeft natuurlijk mede te maken met de steeds ruimere verspreiding van uitgebreide elektronische collecties.

Zelf leverden wij dit jaar 46% van de aan ons gerichte aanvragen in elektronisch formaat, hetzij binnen het VirLib circuit, hetzij rechtstreeks via e-mail. Omgekeerd ontvingen wij 61% van de gevraagde artikels in elektronisch formaat, waarvan 60% (en constant toenemend) in PDF formaat naar de interne eindgebruiker werd doorgestuurd. Ruim 27% van alle extern opgevraagde documenten bereikte ons via een buitenlandse leverancier (Groot-Brittanië, Nederland, en sinds kort ook Duitsland), doorgaans v***iet (langer) beschikbaar zijn van de gewenste documenten in Belgische wetenschappelijke bibliotheken. Zo'n 2% van onze externe aanvragen kon helaas niet gehonoreerd worden.

De drie bibliotheekapparaten produceerden samen ruim 192.000 fotokopieën. Ook hierbij dient opgemerkt dat een steeds groter deel van de aanvragen rechtstreeks digitaal verwerkt wordt zonder (althans in de bibliotheek) uitgeprint te worden en dat ook bv. de wekelijkse literatuurattenderingsdiensten grotendeels zijn omgeschakeld van fotokopiepakketten naar elektronische bulletins.

Tijdens het jaar 2002 werden de ERL databases 21.319 maal geconsulteerd in 8.032 afzonderlijke sessies. De 12 zelf samengestelde databases bevatten samen inmiddels ruim 69.000 bibliografische beschrijvingen. De meer dan 230 verschillende videoprogramma's (350 indien aparte taalversies meegerekend) werden samen (slechts) 495 maal geconsulteerd. Ook de via de publieksPC's consulteerbare multimedia-CDROMs bleven met 40 opvragingen ondergewaardeerd. Het aantal aanwezigen in de bibliotheek na 18 u en op zaterdagvoormiddag bedroeg 1.238.

Net als de overige ondersteunende diensten, werd gedurende 2002 ook in de bibliotheek veel aandacht besteed aan het formaliseren van de kwalitatieve aspecten van de dienstverlening en de mogelijkheden tot optimalisering ervan, wat onder meer resulteerde in een meerjarig beleidsplan en een concreet actieplan voor 2003. Ook de functiebeschrijvingen (FIFs) van het bibliotheekpersoneel werden grondig herzien.

De klassikale introductiesessies m.b.t. database- en Internetopzoeking voor de Masteropleidingen werden door de adjunct-bibliothecaris aangevuld met vrije wekelijkse 'hands-on' workshops voor ge‹nteresseerden. De bibliothecaris gaf enkele onderwerpspecifieke Internet introducties in het kader van de 'korte MDC modules' en de 21st European Course in Tropical Epidemiology (ECTE) en opende de ITM Science Day 2002 met een bijdrage over 'Electronic Journals and availability of full-text articles'.

In het voorjaar liep Tine Eggers, studente aan de Antwerpse bibliotheekopleiding een korte stage in de ITG bibliotheek. Begin november begon Eefje Anthoni, licentiate moderne geschiedenis, als tijdelijke extra medewerker met het in kaart brengen van het ITG archief; dit ter voorbereiding van het eeuwfeest van het ITG in 2006.

De bibliometrische analyse van de wetenschappelijke publicaties van de ITG medewerkers werd dit jaar heel anders aangepakt dan voorheen. Naar het voorbeeld van meerdere Vlaamse universiteiten werd voor een uitgebreide citatie-analyse van de periode 1991-2000 beroep gedaan op de expertise van het Centrum voor Wetenschaps en Technologie Studies (CWTS) van de Universiteit Leiden. De resultaten van dit project worden voorzien in het voorjaar van 2003.

De bibliothecaris was ook actief als algemeen coördinator van de ITG website. Tot de meer opvallende verwezenlijkingen voor 2002 behoren o.a. de Spaanse versie van de website en zeker de sterke uitbreiding van de module reisgeneeskunde, met aparte informatiefiches voor meer dan 200 individuele landen, en aparte rechtstreekse taalspecifieke URLs ('http://reisgeneeskunde.be', 'http://medecinedesvoyages.be' en 'http://travelhealth.be').

Uit de logmodule, die sinds 1 januari 2002 actief is, bleek overigens dat de ITG website in 2002 zo'n 180.000 maal geconsulteerd werd, d.w.z. typisch zo'n 400 á 500 maal per weekdag. Naast de functionele pagina's zoals de 'home page', de 'zoek' pagina (en sitemap) en de opzoekbare 'contact' gegevens, bleken bij de inhoudelijke pagina's vooral de reisgeneeskunde (54.000 hits) populair, met op de tweede rij de onderwijspagina's (diploma cursussen: 6.300 hits; master cursussen: 5.850 hits). 80,58% vande consultaties gebeurde in het Engels, 13,86% in het Nederlands, 5,19% in het Frans, en 0,36% in het Spaans. De keuze van het Engels als basistaal voor de ITG website (vanuit internationaal researchperspectief) zal hierbij wel een belangrijke rol gespeeld hebben.

Dirk Schoonbaert

Zoals het jaar 2000 in de eerste plaats gekenmerkt was door ingrijpende verschuivingen in het personeelsbestand, viel in 2001 vooral een aantal materiële aanpassingen op. Tijdens de nazomer kregen de bibliotheeklokalen een welkome opknapbeurt. Ze werden geheel herschilderd en met het vervangen van het originele verlichtingssysteem verdween ook het langdurig probleem van hinderlijke warmteontwikkeling. De voormalige multimediaruimte is heringericht als polyvalent vergader- en leslokaal. Dit maakt binnen de bibliotheek onder meer de organisatie mogelijk van demonstratie- en instructiesessies m.b.t. Internettoepassingen. De werkzaamheden bemoeilijkten wel een aantal weken de normale toegankelijkheid van de bibliotheek, maar we zijn er toch trots op dat dit gerealiseerd kon worden zonder sluitingsperiode.

In het najaar kwam er een nieuwe webserver, die samen met de nieuwste versie van het Electronic Reference Library (ERL) softwarepakket van SilverPlatter een versnelde toegang tot de almaar in omvang (Gigabytes!) toenemende databases mogelijk maakt. Via onder andere de vernieuwde WebSPIRS-interface wordt nu ook een aantal rechtstreekse links naar elektronische 'full-text'-tijdschriften en relevante Internetdatabases en -directories aangeboden.

Wat de informatieverspreiding m.b.t. de bibliotheek, haar collecties, diensten en organisatie betreft, verhuisde de traditionele gedrukte gids definitief naar de website ("http://lib.itg.be"). Een nieuwe folder in kleurendruk verzorgt nu mee de voorstelling van en oriëntering binnen de bibliotheek. Ten behoeve van onder meer de CIPS/ICHD-studenten werd de selectieve literatuurlijst Organization of health care in developing countries; selected publications (1980-2001) samengesteld. De introductiesessies m.b.t. database- en Internetopzoeking voor de Masteropleidingen worden vanaf dit jaar opgesplitst in groepen van 10 deelnemers en inhoudelijk uitgebreid tot 4 uur per groep.

De boekencollectie groeide in 2001 met 534 nieuwe titels, waarvan 421 als aankoop en 113 als schenking of als geprinte versie van op het Internet gratis downloadbare elektronische documenten. Het aantal ingeschreven boeken bedraagt nu ruim 17.400. Aangevuld met een aantal elektronische documenten en themanummers uit de tijdschriftencollectie bevat de ITG Library Books and Documents catalogus inmiddels meer dan 20.000 titels.

Ook dit jaar dienden enkele duurdere tijdschriftabonnementen geschrapt om de overdreven prijsstijgingen het hoofd te kunnen bieden en de nodige financiële ruimte te vrijwaren voor een aantal interessante nieuwe titels. Zo bleef de omvang van de gedrukte collectie met 456 lopende titels op eenzelfde niveau. Het aanbieden van institutionele toegang tot een breed palet van elektronische tijdschriften wint als beleidsoptie duidelijk aan belang. Helaas is het realiseren van dit streefdoel absoluut niet evident, aangezien steeds meer uitgevers supplementaire abonnementsprijzen vragen voor (institutionele) toegang tot elektronische edities.

Tijdens het jaar 2001 werden de ERL-databases 22.696 maal geconsulteerd in 8.622 afzonderlijke sessies. De 12 zelf samengestelde databases bevatten samen inmiddels ruim 65.000 bibliografische beschrijvingen. De interactieve multimediaprogramma's worden niet langer op aparte PC's in de videozaal aangeboden, maar zijn nu geïntegreerd in de publieksstations in de leeszaal. Ook de videotoestellen verhuisden naar een gerenoveerde ruimte op de benedenverdieping. De videoprogramma's konden samen 698 maal de interesse van bibliotheekbezoekers wekken. Het aantal aanwezigen in de bibliotheek na 18 uur en op zaterdagvoormiddag bedroeg 1.477.

De totale uitgaven van de bibliotheek (met uitzondering van personeelskosten) voor het jaar 2001 bedroegen 7.120.152 BEF, met als belangrijkste posten: tijdschriften en elektronische databases: 5.130.760 BEF; boeken: 770.377 BEF; fotokopieën: 377.076 BEF; diverse werkingskosten: 345.191 BEF; boekbinden: 269.390 BEF; computerhardware: 227.358 BEF.

De bibliotheek ontving dit jaar 1.559.441 BEF aan inkomsten, waarvan 327.673 BEF interne verrekening (o.a. doorverrekening fotokopieën gemaakt door of voor de ITG-diensten en 986 uitgaande documentaanvragen) en 1.231.768 BEF reële inkomsten. Deze laatste bevatten zowel contante betalingen (343.736 BEF) als aan andere bibliotheken geleverde fotokopieën van 4.441 tijdschriftartikelen (888.032 BEF). Van deze netto opbrengst zijn wel reeds de kosten van onze aanvragen aan andere bibliotheken uit het Impala circuit afgetrokken. De drie bibliotheekapparaten produceerden samen ruim 216.000 fotokopieën.

Zelf leverden wij dit jaar 28% van de aan ons gerichte aanvragen in elektronisch formaat. Omgekeerd ontvingen wij 47% van de gevraagde artikels in elektronisch formaat. Ruim 16% van alle ontvangen documenten bereikten ons via een buitenlandse leverancier (Nederland en Groot-Brittannië, nog steeds ongeveer gelijk verdeeld), doorgaans wegens het niet (langer) beschikbaar zijn van de gevraagde documenten in de Belgische wetenschappelijke bibliotheken. 3% van onze aanvragen kon helaas niet gehonoreerd worden.

In het voorjaar liep Lydie Verrept, studente aan de Antwerpse bibliotheekopleiding, een korte stage in de ITG-bibliotheek. Sarah Buys-Devillé promoveerde met onderscheiding tot Gegradueerde in het Bibliotheekwezen en de Documentaire Informatiekunde met een dissertatie over de opzoekbaarheid van literatuur inzake slaapziekte in internationale bibliografische databases. In september bezocht zij de Informatiebeurs te Brussel. Veerle Demedts bezocht in december de Online Information 2001 conferentie te Londen. Lieve Pittoors, die onder meer 14 jaar lang op onberispelijke wijze de schoonmaak van de bibliotheek verzorgde, ging met welverdiende rust. Sinds medio 2001 neemt Ana-Marie Romero Jimenez deze gewaardeerde taak op zich.

Naar jaarlijkse gewoonte verzorgden bibliothecaris en adjunct een bibliometrische analyse van de wetenschappelijke publicaties van de ITG-medewerkers en de internationale uitstraling ervan, op basis van Journal Impact Factors uit de Journal Citation Reports van het Institute for Scientific Information (ISI). Daarnaast nam ook de analyse van de volledige publicatie-output 1996-2000 heel wat tijd en energie in beslag.

De bibliothecaris was tijdens 2001 ook actief als algemeen coördinator van de ITG-website. In samenwerking met de gespecialiseerde firma All Directions werd een geheel nieuwe versie van deze website geconcipieerd, die in het voorjaar op het vertrouwde adres ("http://www.itg.be") gelanceerd werd. De voorlopig 3-talige ITG-website combineert nu de voordelen van de eigentijdse dynamische webtechnologie met een uitgebreide inhoudelijke invulling (met o.a. elektronische versies van volledige jaarverslagen, cursusbrochures, "gezond op reis"-brochures). Ook de bijna volledige ITGPress-collectie, administratief gecoördineerd door de bibliothecaris en inhoudelijk hoofdzakelijk verzorgd door het departement Volksgezondheid, prijkt inmiddels in full-text formaat op de ITG-website.

Dirk Schoonbaert

Voor de bibliotheek begon het jaar 2000 met een bijzondere gebeurtenis. Gilbert Roelants, sinds 1962 bibliothecaris van het ITG, ging eind januari met vervroegd pensioen. Met uitzonderlijke vakkennis en toewijding bouwde hij gedurende zijn bijna vier decennia lange carrière de eerder afgescheiden leeszaal voor hooggeleerde professoren uit tot een goed georganiseerd informatiecentrum dat qua collecties, toegankelijkheid en dienstverlening tot ver buiten het ITG gewaardeerd wordt.

Tot Gilbert Roelants' meest opvallende verwezenlijkingen behoren ongetwijfeld de door hem geconcipieerde inrichting van de nieuwe bibliotheeklokalen, die in 1987 in gebruik werden genomen, en de vlotte integratie van diverse elektronische hulpmiddelen bij de informatieverschaffing. In 1988 werd hiermee eerder bescheiden begonnen met een eerste 'stand alone' PC. Voorlopig culmineert deze (r)evolutie in een eigen bibliotheekwebserver ("http://lib.itg.be"). Daarop staat veel nuttige informatie m.b.t. de bibliotheek, haar organisatie, collecties en diensten, maar daarnaast ook vele externe verwijzingen naar interessante websites ("http://lib.itg.be/biblinks.htm") en elektronische tijdschriften ("http://lib.itg.be/journals.htm"). Tenslotte biedt deze webserver ook een brede waaier aan van zowel internationale als zelf geproduceerde bibliografische databases. Dit alles is sinds enkele jaren via Internet over heel de wereld beschikbaar. De bibliotheekwebsite kreeg op 1 januari 2000 overigens een nieuwe structuur en uitzicht.

Gilbert Roelants werd opgevolgd door Dirk Schoonbaert, licentiaat in de Germaanse Filologie en in de Bibliotheek- en Documentatiewetenschappen, en sinds 1986 verbonden aan de bibliotheek. Veerle Demedts, licentiate in de Geschiedenis en collega sinds 1987 is adjunct-bibliothecaris. Sarah Buys-Devillé, kandidaat Vertaler en (binnenkort) gegradueerde in het Bibliotheekwezen en de Documentaire Informatiekunde, vervolledigt sinds december 1999 het bibliotheekteam. Met een totaal van drie personen wordt net zoals voorheen een ononderbroken permanentie van 8u30 tot 19u (incl. zaterdagvoormiddag) verzekerd.

De boekencollectie werd in 2000 aangevuld met 481 nieuwe titels, waarvan 355 door aankoop en 126 door schenking. Het totaal van geregistreerde boeken bedraagt inmiddels 16.870. Daarnaast werden aan de catalogus ook enkele honderden werken toegevoegd die op CD-ROM gepubliceerd werden en bijgevolg via de leeszaal PCs in elektronische vorm consulteerbaar zijn.

De tijdschriftencollectie bleef zo goed als ongewijzigd met ca. 470 lopende titels, waaronder 283 betaalde abonnementen. De in de bibliotheeksector welbekende en gevreesde 'periodicals crisis' (snelle toename van abonnementsprijzen), gecombineerd met de uitzonderlijke stijging van dollar en pond, sloegen in 2000 genadeloos toe, zodat ondanks een substantiële verhoging van het tijdschriftenbudget toch enkele duurdere abonnementen dienden opgezegd te worden. Wel werd getracht om de toegang tot elektrische tijdschriften te optimaliseren via het gebruik van SwetsNet Navigator, de ge‹ntegreerde portaaldienst van tijdschriftenagent Swets Blackwell.

De videoprogramma's werden 906 maal geconsulteerd. De populariteit van de interactieve multimediaprogramma's bereikte een absoluut dieptepunt met slechts 22 geregistreerde raadplegingen, waardoor toch een interessant potentieel voor eigentijdse zelfstudie grotendeels onbenut bleef.

Tijdens het jaar 2000 werden de ERL databases 22.933 maal geconsulteerd in 9.754 afzonderlijke sessies. De zelf samengestelde databases bevatten inmiddels ca. 60.000 bibliografische records. De zes publieksPCs werden verder geoptimaliseerd om aan de eisen van volwaardige hedendaagse Internet- en databasestations te voldoen.

Het aantal aanwezigen in de bibliotheek na 18 u en op zaterdagvoormiddag bedroeg 1.821. Ook dit jaar werden de diverse bijgewerkte handleidingen (bibliotheekgids, databaseconsultatie), die zowel in gedrukt als in elektronisch formaat beschikbaar zijn, aangevuld met database introductiesessies voor de studenten van de internationale cursussen (CIPSAT, ICHD, MDC). Ook werd een gids m.b.t. het vinden van geografische informatie (demografische en gezondheidsstatistieken, enz.) opgesteld.

De totale uitgaven van de bibliotheek (met uitzondering van personeelskosten) voor het jaar 2000 bedroegen 6.700.557 BEF, met als belangrijkste posten: Tijdschriften en elektronische databases 4.720.165 BEF; Boeken 801.307 BEF; Fotokopieën 397.818 BEF; Diverse werkingskosten 265.283 BEF; Boekbinden 261.130 BEF; Computerhardware: 254.854 BEF.

De totale inkomsten van de bibliotheek bedroegen dit jaar 1.880.815 BEF, waarvan 355.587 BEF interne verrekening (o.a. doorverrekening fotokopieën gemaakt door of voor de ITG diensten en 1.031 uitgaande documentaanvragen) en 1.525.228 BEF reële inkomsten. Deze laatste werden gerealiseerd door contante betalingen (282.373 BEF), en voornamelijk door de 5.775 aan andere bibliotheken geleverde fotokopieën van tijdschriftartikelen (1.242.855 BEF). In totaal werden met de drie bibliotheekapparaten ruim 220.000 fotokopieën gemaakt.

Binnen het nationale Impala circuit voor onderlinge documentlevering tussen wetenschappelijke en farmaceutische bibliotheken werd vanaf dit jaar via de VirLib module volwaardig gestart met leveringen via scanning en doorzending in elektronisch formaat. Dit nieuwe en grotendeels geautomatiseerde procédé beperkt de totale doorlooptijd doorgaans tot 1 werkdag of minder. De formaatkeuze wordt in dit nog vroege stadium weliswaar bepaald door de voorkeuren van de aanvrager en de al dan niet aanwezige infrastructuur bij de gesolliciteerde leverancier, maar het lijkt evident dat het aandeel van de elektronische leveringen in de toekomst fors zal toenemen. Zelf leverden wij dit jaar reeds meer dan 10% van de aan ons gerichte aanvragen volgens deze werkwijze. Van de door ons ontvangen artikels werd zelfs meer dan 35% in elektronisch formaat geleverd.

Opmerkelijk is wel dat zo'n 15% van alle door ons ontvangen documenten ons via een buitenlandse leverancier bereikte (Nederland en Groot-Brittanië, ongeveer gelijk verdeeld), doorgaans wegens het niet (langer) beschikbaar zijn van de gevraagde documenten in de Belgische wetenschappelijke bibliotheken. Voor een deel van de externe leveringen impliceert dit uiteraard hogere kostprijzen, zeker nu de eenheidsprijzen van de British Library Document Supply Centre (BLDSC) opgetrokken werden tot œ 7.25. Een positief punt daarbij is dat ook BLDSC nu documenten elektronisch - dus sneller - levert.

De ITG bibliotheek werd dit jaar lid van het Vlaams Overlegorgaan voor Wetenschappelijk Bibliotheekwezen (VOWB), het forum voor onderlinge samenwerking tussen de universiteits- en hogeschoolbibliotheken. VOWB coördineert o.a. projecten m.b.t. consortiumvorming inzake de aanschaf van licenties voor elektronische databanken, al dan niet gesubsidieerd door de Vlaamse overheid. De ITG bibliotheek ontving dit jaar ook het bezoek van diverse groepen bezoekers, waaronder de leden van Libidoc, de vereniging van oud-studenten van de Interuniversitaire bibliotheekopleiding (UIA). Mevrouw Estelle Béatrice Aka, bibliothecaresse van het Institut National de Santé Publique (INSP) te Abidjan, Côte d'Ivoire, liep in het voorjaar een korte stage in de ITG bibliotheek.

Ook in het jaar 2000 verzorgde de (nieuwe) bibliothecaris een bibliometrische analyse van de publicaties van de ITG medewerkers en de internationale uitstraling ervan, op basis van Journal Impact Factors uit de Journal Citation Reports van het Institute for Scientific Information (ISI). Hij was ook actief als coördinator van de algemene website van het ITG. De bestaande versie werd qua meertaligheid aanzienlijk uitgebreid. Ondertussen bereidde hij in samenwerking met een gespecialiseerde externe partner een geheel nieuwe versie van de algemene ITG website voor, die in het voorjaar 2001 op het vertrouwde adres ("http://www.itg.be") gelanceerd zal worden.

Dirk Schoonbaert

1999 was voor de ITG bibliotheek een overgangsjaar. Enerzijds werden de in eerdere rapporten beschreven activiteiten verder geconsolideerd, door o.a. aanvulling en exploitatie van de eigen databases beschikbaar op Internet via onze ERL server (Electronic Reference Library) en het verder uitwerken en herstructureren van de 3-talige website. Anderzijds werden een aantal nieuwigheden voor het jaar 2000 voorbereid, zoals toegang tot een bredere waaier van elektronische tijdschriften, elektronische ontvangst en levering van individuele tijdschriftenartikels via o.a. scanning en omzetting naar PDF (Portable Document Format), al dan niet binnen het nationale Impala documentleverantiecircuit.

De boekencollectie werd aangevuld met 443 nieuwe titels, waarvan 299 door aankoop en 144 door schenking en opname van een aantal nog niet eerder in de collectie opgenomen titels. De tijdschriftencollectie bleef zo goed als ongewijzigd met ca. 500 lopende titels. De multimedia-collectie werd aangevuld met 9 videobanden en een aantal interactieve CDROM programma's, waarbij vooral de Engelse serie Topics in International Health van The Welcome Trust met 10 afzonderlijke titels speciale vermelding verdient.

Tijdens het jaar 1999 werden de ERL databases 23.423 maal geconsulteerd in 10.258 afzonderlijke sessies. De videoprogramma's werden samen 996 maal geconsulteerd. De populariteit van de interactieve multimediaprogramma's was met slechts 50 geregistreerde raadplegingen eerder teleurstellend. Het aantal aanwezigen in de bibliotheek na 18 u en op zaterdagvoormiddag bedroeg 1944. Ook dit jaar werden de diverse bijgewerkte handleidingen (bibliotheekgids, databaseconsultatie), die zowel in gedrukt als in elekronisch formaat beschikbaar zijn, aangevuld met database introductiesessies voor de studenten van de internationale cursussen (CIPSAT, ICHD, MDC).

De totale uitgaven van de bibliotheek (met uitzondering van personeelskosten) voor het jaar 1999 bedroegen 6.264.683 BEF, met als belangrijkste posten: Tijdschriften en elektronische databases 4.478.445 BEF; Boeken 730.182 BEF; Fotokopieën 342.369 BEF; Diverse werkingskosten 329.856 BEF; Boekbinden 282.850 BEF; Computerhardware: 181.861 BEF.

De totale inkomsten van de bibliotheek bedroegen 1.886.754 BEF, waarvan 344.750 BEF interne verrekening (o.a. doorverrekening fotokopieën gemaakt door of voor de ITG diensten en 951 uitgaande documentaanvragen) en 1.542.004 BEF reële inkomsten. Deze laatste werden gerealiseerd door contante betalingen, en voornamelijk door alweer een nieuw recordaantal van 6.282 aan andere bibliotheken geleverde fotokopieën van tijdschriftartikelen (1.273.845 BEF). In totaal werden er 238.000 fotokopieën gemaakt. In september 1999 werden de 2 fotokopieertoestellen vervangen door 3 nieuwe, waaronder één volledig digitaal toestel met fax- en scanmodule. Ook werd een kleurenprinter met scancapaciteiten aangeschaft, die het nu o.a. mogelijk maakt om ook kleurenfotokopieën en scans te maken.

In december 1999 kwam Sarah Buys-Devillé het bibliotheekteam vervoegen, zodat de continuïteit van de dienstverlening door drie stafmedewerkers verzekerd zal blijven wanneer Gilbert Roelants in januari 2000 afscheid neemt als bibliothecaris van het ITG. Gilbert Roelants verzorgde ook dit jaar weer een belangrijk deel van de redactionele werkzaamheden van het tijdschrift Tropical Medicine and International Health en de ledenadministratie van de Belgische Vereniging voor Tropische Geneeskunde. Ook produceerde hij, inmiddels naar jaarlijkse gewoonte, een rapport over de internationale impact van de wetenschappelijke publicaties van de ITG-staf tijdens het jaar 1998.

Dirk Schoonbaert

De twaalf eigen databases ontwikkeld door de bibliotheek kunnen nu dank zij de nieuwe ERL (Electronic Reference Library) configuratie met vaak meertalige SilverPlatter software b.m.v. ITGNet en Internet worden geraadpleegd. Ook de internationale databases waarop de bibliotheek is geabonneerd (Medline, CABHealth, CABVet) kunnen door alle ITG-medewerkers zowel via ITGNet als via het Internet (+ Cochrane Library) worden geconsulteerd. Een peiling toont aan dat alle databases samen ongeveer 17.000 consultaties per jaar kennen. Een deel van deze consultaties gebeurt in de bibliotheek zelf b.m.v. de zes OPAC (On-Line Public Access) stations.

De Web-pagina's van de bibliotheek werden nogmaals geactualiseerd en uitgebreid. Men vindt er naast drietalige beschrijvingen van de bibliotheek - haar collecties, organisatie en dienstverlening -, ook meertalige elektronische gidsen voor een doeltreffend gebruik van de aanwezige documentatie en van de verschillende databases. Ook vindt men er diverse aanwinstenlijsten, lijsten van aanbevolen literatuur op het vlak van de tropische geneeskunde en diergeneeskunde, en enkele honderden verwijzingen naar andere nuttige documentatie-georiënteerde websites. De ontwikkelingen in het aanbod van op het Internet full-text consulteerbare wetenschappelijke tijdschriften worden op de voet gevolgd en, waar mogelijk, de nodige licenties genomen. Aangezien de bibliotheek nu over een eigen Web-server beschikt, werd het internetadres in mei vereenvoudigd tot "http://lib.itg.be".

Aan alle gespecialiseerde opleidingen van het ITG werden instructie-sessies georganiseerd m.b.t de consultatie van de diverse databases. Voor de drie opleidingen samen (CIPS, MCM, CIPSAT) werden 16 van dergelijke sessies gehouden.

De controle, vereenvoudiging en hernieuwing van de klassementcodes van de boekencollectie werd afgewerkt. Dit betekent dat ongeveer 10.000 boeken werden ter hand genomen en van nieuwe etiketten voorzien. Bijna 5.000 boeken kregen een nieuwe plaatsingscode. Het terugvinden van de boeken op de rekken (en het dagelijkse terugplaatsen van de stapels geconsulteerde werken) gebeurt nu, ook dank zij de betere signalisatie, veel vlotter dan voordien.

Het aantal boeken werd verhoogd met 368 aanwinsten (aankoop: 291, schenking: 77). Inzake tijdschriften werden een zestal nieuwe titels genoteerd. Het aantal lopende tijdschriften blijft schommelen rond de 500, waarbij nog een 100tal titels dienen gevoegd die b.m.v. ExtraMed op CD-ROM worden ontvangen.

Het aantal video-programma's werd uitgebreid met 8 nieuwe titels. Het aantal consultaties bedroeg 545 en het aantal raadplegingen van de interactieve multimediaprogramma's bereikte 97. Het aantal aanwezigen in de leeszalen en groepsstudielokalen nà 18u en op zaterdagvoormiddag bedroeg 1.655.

De totale uitgaven van de bibliotheek voor het jaar 1998 bedroegen 6.810.490 F, uit te splitsen als volgt: Administratie 52.578 F, Opleiding 13.255 F, Tijdschriften + CD-ROM 4.498.302 F, Boeken 620.952 F, Werking 643.086 F, Multimedia 53.828 F, Bindwerk 281.886 F, Uitrusting 403.443 F, Fotokopies 243.160 F.

De totale inkomsten van de bibliotheek bedroegen 1.758.167 F, waaronder 1.340.824 F reële inkomsten (kontant betaalde fotokopieën en niet minder dan 5.598 toegeleverde interbibliothecaire aanvragen) en 417.343 F interne verrekeningen (gefactureerde fotokopieën en 1.082 uitgevoerde interbibliothecaire aanvragen). Een totaal van 200.000 fotokopieën werden gemaakt.

De bibliothecaris hield zich verder bezig met de redactie-administratie van het tijdschrift Tropical Medicine and International Health en met de leden-administratie van de Belgische Vereniging voor Tropische Geneeskunde. Ook stelde hij het nu traditie geworden rapport samen aangaande de internationale impact van de publicaties van de wetenschappelijke staf van het ITG tijdens het jaar 1997.

Gilbert Roelants

De bibliotheek beschikt nu over vijf OPAC (On-Line Public Access) stations. Zij bieden de gebruikers de internationale databases Medline, CAB Health, CAB Vet e.d. aan, naast tien eigen bestanden (bibliotheekcatalogi en selecties van de literatuur). Twee stations geven bovendien rechtstreeks toegang tot het Internet.

Studies en onderhandelingen zijn aan de gang ten einde een ERL (Electronic Reference Library) op te zetten waarbij al deze databases b.m.v. ITGNet en Internet kunnen worden geraadpleegd met meertalige SPIRS software en toegankelijk via diverse plateaus. Daardoor zal externe consultatie van de eigen databases mogelijk worden en de interne toegang tot de commerciële databases vanuit de verschillende diensten van het ITG sneller en gemakkelijker verlopen.

De web-pages van de bibliotheek werden geactualiseerd en sterk uitgebreid. Men vindt er nu naast drietalige beschrijvingen van de bibliotheek, ook meertalige elektronische gidsen voor een doeltreffend gebruik van de aanwezige documentatie en van de verschillende databases. Ook vindt men er diverse aanwinstenlijsten, lijsten van aanbevolen literatuur en verwijzingen naar andere nuttige documentatie-georiënteerde websites. Het internetadres van de bibliotheek is "http://lib.itg.be".

Tijdens dit verslagjaar werden alle leeszaalboeken één voor één ter hand genomen en hun klassementcodes nagezien die, waar mogelijk, vereenvoudigd werden. Een betere signalisatie werd aangebracht en alle boeken kregen een nieuw en duidelijker etiket. Zodoende zijn ze, zowel voor het personeel als voor de lezers, makkelijker terug te vinden en neemt de dagelijkse herplaatsing van de stapels gebruikte boeken iets minder tijd in beslag.

Het aantal boeken werd verhoogd met 427 aanwinsten (aankoop: 347, schenking: 80). Inzake tijdschriften werden 14 nieuwe titels genoteerd (abonnement: 6, schenking 8). Door het wegvallen van de uitwisselingen met de Annales is het totaal aantal lopende tijdschriften teruggebracht tot 455.

Het aantal video-programma's werd uitgebreid met 30 nieuwe titels. Het aantal consultaties bedroeg 1.092 en het aantal raadplegingen van de interactieve multimediaprogramma's bereikte 374.

Het aantal aanwezigen in de leeszalen en groepsstudielokalen nà 18u en op zaterdagvoormiddag bedroeg tijdens dit academiejaar 2.735.

De totale uitgaven van de bibliotheek voor het academiejaar 96/97 bedroegen 5.122.177 F, uit te splitsen als volgt: Administratie 69.575 F, Opleiding 16.854 F, Tijdschriften + CD-ROM 3.399.078 F, Boeken 580.487 F, Werking 326.083 F, Multimedia 89.790 F, Bindwerk 246.375 F, Materieel 145.682 F, Fotokopies 248.253 F.

De totale inkomsten van de bibliotheek bedroegen 1.549.276 F, waaronder 1.230.050 F reële inkomsten (kontant betaalde fotokopieën en 4.440 toegeleverde interbibliothecaire aanvragen) en 388.716 F interne verrekeningen (gefactureerde fotokopieën en 842 interbibliothecaire aanvragen). Een totaal van 246.000 fotokopieën werden gemaakt.

De bibliothecaris werd belast met het uitvoeren van een studie voor de Europese Commissie (EC). Deze studie beoogt de wetenschappelijke waarde te evalueren van de publicaties die de resultaten beschrijven van de door de EC betoelaagde onderzoeksprojecten inzake gezondheid en ziekte in verband met de ontwikkelingslanden [Science and Technology for Development - Health, Programmes I (1983-1986), II (1987-1991), III (1992-1996)].

De bibliothecaris hield zich verder bezig met de redactie-administratie van het tijdschrift Tropical Medicine and International Health en met de leden-administratie van de Belgische Vereniging voor Tropische Geneeskunde.

Gilbert Roelants

Na grondig onderling overleg werd uiteindelijk door de Belgische, Duitse, Engelse, Nederlandse en Zwitserse verantwoordelijken besloten tot samensmelting van vier nationale tijdschriften van tropische geneeskunde. Vanaf 1 januari 1996 worden de bladen Annales van de Belgische Vereniging voor Tropische Geneeskunde, Journal of Tropical Medicine and Hygiene, Tropical and Geographical Medicine en Tropical Medicine and Parasitology voortgezet door één nieuw wetenschappelijk tijdschrift met als titel Tropical Medicine and International Health. De redactie ervan wordt simultaan waargenomen in Amsterdam, Antwerpen, Bazel, Hamburg en Londen.

Van 1963 tot eind 1995 heeft de bibliothecaris zich belast met de publicatie van de Annales. In die periode publiceerde hij 168 afleveringen en 25 internationale colloquia - hetzij als supplement, hetzij als speciaal nummer - en 2 jubileumboeken: alles samen ongeveer 20.000 bladzijden. Ook nu verzekert hij verder de administratie van de Antwerpse redactie van het nieuwe tijdschrift en het secretariaat van de Belgische Vereniging voor Tropische Geneeskunde.

Op verzoek van de directie heeft de bibliothecaris in mei een evaluatie-rapport samengesteld aangaande de internationale wetenschappelijke impact van de publicaties van het ITG tijdens de periode 1991-1995.

Als eerste ITG-dienst heeft de bibliotheek een geactualiseerde Internet webpage (uitgebreide elektronische bibliotheekgids in de Engelse taal) op de ITG-website geconcipieerd (http://www.itg.be/htm/guide.htm).

De verschillende BiB/Search databases van de bibliotheek worden dagelijks bijgewerkt: reeds 48.000 records worden aan het publiek aangeboden. De lopende CD-ROM database CAB Abstracts werd vervangen door de meer gespecialiseerde en verder in de tijd teruggaande databases CAB Health en CAB Vet (beide 1973- heden). Ook werd het abonnement op Medline on CD-ROM uitgebreid tot de periode 1966-heden (ca. 9.000.000 records).

Het aantal boeken werd verhoogd met 354 aanwinsten (aankoop: 256, schenking: 98). Inzake tijdschriften werden 8 nieuwe titels genoteerd. Daarentegen worden meerdere - minder belangrijke - titels niet meer ontvangen omdat de uitwisseling met de Annales niet meer mogelijk is.

Het aantal consultaties van de video-programma's bedroeg 1.369 en het aantal raadplegingen van de interactieve multimediaprogramma's liep op tot 448.

De inkomsten van de bibliotheek bedroegen 1.438.708 F, waaronder 1.105.811 F reële inkomsten (kontant betaalde fotokopieën en 3.890 interbibliothecaire aanvragen) en 332.897 F interne verrekeningen (gefaktureerde fotokopieën en 809 interbibliothecaire aanvragen). Een totaal van 261.000 fotokopieën werden in de bibliotheek gemaakt.

Het aantal aanwezigen in de leeszalen en groepsstudielokalen nà 18u en op zaterdagvoormiddag bedroeg tijdens dit academiejaar 2.405.

Gilbert Roelants

Op 20 juli 1993 werden de eerste twee publieksstations voor het consulteren van de CD-ROM en Bib/Search databases van de bibliotheek opengesteld (later aangevuld met een derde). Sindsdien werden deze databases samen 12.124 maal geconsulteerd: de CD-ROM databases 9.317 maal en de Bib/Search databases 3.807 maal. Voor het huidige verslagjaar waren deze cijfers respectievelijk 4.718 en 1.995.

De bibliotheek deed dit jaar extra inspanningen m.b.t. de elektronische dienstverlening. Om volwaardig aan het ITG-net te kunnen deelnemen werd het interne LANtastic netwerk vervangen door een Novell configuratie die in de reeds bestaande Novell infrastructuur van het ITG werd ge‹ntegreerd. Daardoor kunnen in principe alle databases van de bibliotheek vanuit de verschillende diensten in diverse lokaties binnen het ITG worden geconsulteerd. Ook is de bibliotheek voor zowel interne als externe gebruikers bereikbaar via e-mail (bib@itg.be). Vanuit de bibliotheek ligt voortaan ook de hele informatiewereld open via een vaste Internet toegang: hierdoor is o.m. een snellere nieuwsgaring mogelijk aangaande het uitbreken van epidemieën en kunnen landelijke en internationale bibliotheek- en uitgeverscatalogi moeiteloos worden geraadpleegd.

Vijf nieuwe databases werden aan het publiek aangeboden, nl één op CD-ROM ("Leprosy 1913-1991") en vier eigen bestanden: "Ebola" (een exhaustieve bibliografie van alle wetenschappelijke publikaties over dit onderwerp), "Reports" (alle jaarrapporten waarover de bibliotheek beschikt), "Videos" (alle video-programma's waarover de bibliotheek beschikt), en "Infosci" (een selectie van meer dan 1.500 publikaties inzake de voorbereiding en de elektronische ontsluiting van wetenschappelijke literatuur, computer hardware en software en hun toepassingen in de medische praktijk en in bibliotheken).

In het totaal worden nu 10 eigen databases (samen ongeveer 45.000 records) en 6 CD-ROM databases (enkele miljoenen records) aan het ITG-publiek aangeboden. Op basis van de eigen databases werd verder samengewerkt met de Collective Catalogue Belgium on CD-ROM (boeken en tijdschriften), Antilope en Biomed (tijdschriften) en de African Index Medicus (biomedische publikaties aangaande Afrika).

De vorig verslagjaar begonnen database-instructies aan de masters' studenten werden voortgezet en verfijnd waar nodig.

De klassieke gedrukte documentatiebronnen van de bibliotheek werden niet uit het oog verloren maar blijven integendeel de hoeksteen uitmaken van de informatie-voorziening. Het aantal boeken werd verhoogd met 399 aanwinsten (aankoop: 242, schenking: 157). Inzake tijdschriften werden 29 nieuwe titels genoteerd (betaald: 21, gratis: 8). Daarentegen werden 20 titels geschrapt. Het aantal tijdschriftbanden steeg met 450 en bereikt nu een totaal van meer dan 20.000.

Het aanbod aan video-programma's werd vermeerderd met een tiental nieuwe titels. De aankoop van een nieuwe multimedia PC moet een verhoogde consultatie van de interactieve multimedia programma's in de hand werken. Het aantal consultaties van de video-programma's bedroeg 1.416 en het aantal raadplegingen van de multimediaprogramma's slechts 132.

De inkomsten van de bibliotheek beliepen 1.238.056 F, waaronder 917.843 F reële inkomsten (kontant betaalde fotokopieën en 3.211 toegeleverde IBL's) en 320.213 F interne verrekeningen (gefaktureerde fotokopieën en 553 aangevraagde IBL's). Een totaal van 238.000 fotokopieën werden in de bibliotheek gemaakt. De interbibliothecaire aanvragen voor leen of kopie worden nu praktisch volledig via het elektronische Impala netwerk afgehandeld en verrekend, ook deze bestemd voor het buitenland.

Het aantal aanwezigen in de leeszalen en groepsstudielokalen nà 18u en op zaterdagvoormiddag bedroeg tijdens dit academiejaar 2.760.

Gilbert Roelants

Tijdens dit verslagjaar werd verder gewerkt aan de uitbouw van de eigen elektronische literatuurbestanden. Er zijn er nu reeds dertien (met samen 45.969 records), waarvan er zes aan het publiek worden aangeboden (samen 39.274 records). De laatste in de rij is de database "Animal" die een selectie van de literatuur zal brengen aangaande de tropische diergeneeskunde. De literatuur op CD-ROM werd uitgebreid met een abonnement op ExtraMed, dat de volledige teksten bevat van enkele honderden tijdschriften, uitgegeven in ontwikkelingslanden.

Ten einde het gebruik van de aanwezige databases te stimuleren, werd aan alle masters studenten een introductie gegeven tot de wetenschappelijke literatuur en werd hen nadien, in kleinere groepjes, aangeleerd hoe zij de ondervraging van de verschillende databases (zowel de interne op PC als de externe op CD-ROM) moeten aanpakken.

Het aantal jaarlijks opnieuw up-to-date gebrachte informatieve publikaties van de bibliotheek neemt alsmaar toe: "Gids voor de bibliotheek" (12 blz, in drie talen), "Gids voor de databases" (16 blz, in drie talen), "Gids voor de video-programma's" (24 blz, drietalig), "Gids voor de multimedia" (10 blz, in drie talen), "Tijdschriftenkatalogus" (108 blz), selectieve literatuurlijsten "Organization of health care in developing countries" (150 blz), en "Epidemiology and control of endemic diseases in developing countries" (96 blz), "Master of Public Health theses" (72 blz), "Thèses de maîtrise en sciences biomédicales tropicales" (8 blz), "Dissertations de mycologie" (30 blz), "Thèses de maŒtrise et de doctorat en médecine vétérinaire ou zootechnie tropicales" (2 blz).

Het aantal boeken werd verhoogd met 432 aanwinsten (aankoop: 282, schenking: 150). Tijdens de vakantie werd een volledige inventarisatie van de boekenkollekties doorgevoerd. Het aantal boekdelen bedraagt nu 14.279. Ze zijn alle in de elektronische "Books" database en in de nationale Collective Catalogue Belgium on CD-ROM (CCB) terug te vinden. Inzake tijdschriften werden 13 nieuwe titels genoteerd (betaald: 5, gratis: 8); wegens regularisatie werden meerdere titels geschrapt, zodat het totaal aantal lopende tijdschriften nu 542 en het aantal afgesloten titels 671 bedraagt. Het aantal tijdschriftbanden steeg met 480 en bereikt nu een totaal van bijna 20.000.

Het aantal video-programma's werd vermeerderd met 32 nieuwe titels. Momenteel kunnen aan het studentenpubliek 233 programma's worden aangeboden waarvan 105 in de Franse, 87 in de Engelse en 39 in de Nederlandse taal. Bovendien werd gestart met het aanbieden van een aantal interactieve multimedia programma's op PC, waaronder de door het ITG ontwikkelde Kabisa en Epitrop, en verder Gideon, Tropimed, CD-Derma en andere.

De inkomsten van de bibliotheek beliepen 1.148.387 F, waaronder 853.730 F reële inkomsten (kontant betaalde fotokopieën en 2.776 toegeleverde IBL's) en 294.657 F interne verrekeningen (gefaktureerde fotokopieën en 584 aangevraagde IBL's). Meer dan de helft van de literatuuraanvragen van en aan andere binnen- en buitenlandse bibliotheken (IBL's) gebeurt nu elektronisch via het IMPALA netwerk en met het eigen fax-apparaat kan één en ander nu nog sneller worden afgehandeld dan voorheen.

Het aantal aanwezigen in de leeszalen en groepsstudielokalen nà 18u en op zaterdagvoormiddag bedroeg tijdens dit academiejaar 2.927, hetzij een gemiddelde van 14 per avonduur. Het aantal consultaties van video-programma's bedroeg 1.965.

Dagelijks wordt op het bibliotheekpersoneel een beroep gedaan voor het verstrekken van documentaire informatie en voor het uitvoeren van literatuursearches. De bibliothekaris blijft verder belast met de publikatie van het driemaandelijkse tijdschrift Annales van de Belgische Vereniging voor Tropische Geneeskunde en de jaarlijkse colloquiavan het ITG, en met de administratie van voormelde Vereniging.

Met minder dan drie voltijdse personeelsleden wordt de dienstverlening in de bibliotheek 56 uren per week verzekerd.

Gilbert Roelants

Tijdens dit verslagjaar werd de OPAC (On-Line Public Access Catalogue) verder uitgebreid. Hij biedt nu toegang via drie computerstations tot vijf eigen databases op PC (samen 35.000 literatuurreferenties), vijf databases op CD-ROM (samen bijna 4.000.000 literatuurreferenties), twee databases op diskette en mogelijkheid tot on-line ondervraging van diverse externe databases via modem. Door de aanschaf van een CD-toren (14 schijven) kan voortaan vanuit alle drie de publieksstations en alle drie de administratiestations tegelijkertijd dezelfde schijf of een groep van schijven worden geconsulteerd.

Een speciale inspanning werd dit jaar geleverd om alle boeken die de bibliotheek bezit in de OPAC in te voeren. Het nu volledige bestand (meer dan 12.000 beschrijvingen) werd opgenomen in de nieuwe Collectieve Catalogus voor België op CD-ROM (CCB). Het lopende tijdschriftenbestand werd opgenomen in de elektronisch te consulteren Antilope en in de gedrukte deelcatalogus BIOMED. Als gevolg op het artikel dat de bibliothekaris publiceerde over de BELCAT database, neemt onze bibliotheek, op speciaal verzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie, nu ook deel aan de realisatie van een African Index Medicus (AIM). Daartoe werden de literatuurreferenties aangaande Afrika in de BELCAT database aan de WHO Regional Office for Africa in Brazzaville (Congo) overgemaakt.

Het aantal boeken werd verhoogd met 415 aanwinsten (aankoop: 248, schenking of regularisatie: 167) en het totaal gebracht op 13.844. Inzake tijdschriften werden 11 nieuwe titels genoteerd (betaald: 3, gratis: 8), 1 titel werd geschrapt, zodat het totaal aantal lopende titels nu 583 bedraagt. Het aantal gebonden volumes steeg met 486 en bereikte een totaal van 19.408.

De uitgaven van de bibliotheek beliepen 3.358.269 F, de inkomsten 1.203.075 F, waaronder 919.022 F reële inkomsten (247.072 fotokopieën werden gemaakt en 2.600 IBL's uitgevoerd) en 284.053 F interne verrekeningen (fotokopieën en 663 IBL's). Ongeveer éénderde van onze literatuuraanvragen aan andere binnen- en buitenlandse bibliotheken (IBL's) gebeuren nu elektronisch via het IMPALA netwerk, met grote tijdswinst als voornaamste resultaat.

Het gebruik van de bibliotheek is moeilijk in cijfers uit te drukken. Het aantal aanwezigen in de leeszalen en groepsstudielokalen nà 18u en op zaterdagvoormiddag bedroeg tijdens dit academiejaar 3.246, hetzij een gemiddelde van 15 per avonduur. Het aantal geconsulteerde video-programma's bedroeg 1.297.

Gilbert Roelants